Binariteit: hoe en waarom eraan ontsnappen?

Hallo Dansende Verse Kruiden,

Vandaag hadden we zin om een begrip dat de laatste tijd nogal is mishandeld zijn eer te herstellen: nuance, en dat in alle facetten van ons leven. Omdat we overal de verheerlijking van radicaliteit tegenkomen, maar moet de wereld echt zo binair zijn?

En als de echte vrijheid was om uit onze vakjes te stappen?

Al van jongs af aan leerden we al vroeg om partij te kiezen. Team Pikachu of Bulbasaur (oké, daar valt niet over te discussiëren, Bulbi bulbi love), voor of tegen, lief of gemeen. Deze gewoonte om alles in twee kolommen in te delen is niet zomaar in onze algoritmen opgedoken en stopt niet bij fictie: ze sijpelt door in onze dagelijkse keuzes, in onze manier van liefhebben, in het idee dat we hebben van een "geslaagd" leven.

Dus hadden we zin om de binariteit te bevragen: waar komt ze vandaan, wie profiteert ervan, en vooral, wat schuilt er tussen optie A en optie B die als de enige antwoorden worden opgeheven. 

Binariteit is dat reflex dat ertoe aanzet een situatie terug te brengen tot slechts twee mogelijkheden, terwijl ze in werkelijkheid heel vaak een oneindig aantal bevat. Een consumptiekeuze, een identiteit, een levensloop: alles wordt samengeperst in twee minuscule vakjes, alsof de wereld alleen maar werkt als een schakelaar: aan of uit. Leren dit mechanisme te herkennen is al een begin van er vrij van te komen.

Waar komt ons reflex vandaan om partij te kiezen

Spoiler: al vanaf de kindertijd (hoi lieve therapeut). De verhalen die men ons vertelt werken vaak met tegengestelde duo's: held·in vs verrader·ster, vriend·in vs vijand·in, degene die je "moet" verkiezen. De saga's die hele generaties hebben gewiegd berustten op dit verhaalmechanisme: twee gegadigd·en, twee kampen, en een publiek dat werd opgeroepen stelling te nemen.

Het is geen toeval dat dit mechanisme ook zo goed werkt bij volwassenen, in de politieke versie, de merkversie, de celebrity-buzzversie. Een goed in elkaar gestoken dualiteit trekt de aandacht, creëert debat en dwingt tot positiebepaling. Op sociale media in het bijzonder doet nuance het niet goed qua bereik: algoritmen waarderen wat een sterke reactie oproept, en niets werkt beter dan een "je bent met ons of tegen ons".

Een van de enorme problemen is dat deze kamplogica ook werkt als een vrij efficiënt controlesysteem: zolang we discussiëren over wie gelijk heeft tussen twee opties, vragen we ons niet meer af wie deze twee opties heeft geconstrueerd, noch waarom er maar twee zouden zijn.

De invloed van nuance in het dagelijks leven

Sommige binariteiten zijn heel reëel en helemaal niet storend: je kunt niet tegelijk vegetariër en vleeseters zijn bij dezelfde maaltijd, hier moet je heel duidelijk een keuze maken (met het zwaard ;). De vraag is dus niet om te ontkennen dat keuzes bestaan, maar om de valse tegenstellingen te herkennen, die welke ons worden gepresenteerd als de enige twee opties.

Een simpel voorbeeld: de polemieken die de sociale media in brand steken (een beroemdheid die "verdedigd" of "gecanceld" moet worden, een merk dat "voor" of "tegen" staat). Ze laten zelden ruimte voor de volledige context, voor nuance, of gewoon voor het feit dat je een gemengde mening kunt hebben, of helemaal geen mening. Toch maakt een genuanceerde mening hebben, van gedachte veranderen, of weigeren een kamp te kiezen je niet iemand die onbeslist of "zonder overtuigingen" is. Het is vaak het omgekeerde teken: dat van iemand die de tijd heeft genomen om met afstand en vanuit een breder perspectief te kijken om tot iets doordachters te komen.

Je keuzes heroveren betekent ook aanvaarden dat ze soms ongemakkelijk zijn om in één zin uit te leggen. Een politieke overtuiging, een consumptievoorkeeur, een standpunt over een maatschappelijk thema: dit alles kan samengaan met variaties, twijfels, ontwikkelingen. Dat is geen zwakte, het is gewoon de weerspiegeling van een levend denken.

Deze dichotomische logica duikt ook op in veel intiemere debatten: moet je "team optimist" of "team realist" zijn, eerder introvert of extravert, eerder georganiseerd of spontaan? Deze labels kunnen helpen om jezelf te situeren, maar ze worden beperkend zodra je ze als vaststaande waarheden beschouwt. De meesten van ons navigeren ertussen al naar gelang de dag, de stemming, de grillen, de mensen tegenover ons. Jezelf het recht geven op deze variatie is al een stap buiten een vakje dat men ons nauwelijks had gevraagd te kiezen. 

Liefde en seksualiteit: uit de beperkende kaders stappen 

Het sentimentele domein is ongetwijfeld het domein waar de binariteit het sterkst heeft wortelgeschoten (o wanhoop... gelukkig zijn wij er). De liefdsverhalen die men ons lang heeft verteld berustten op een welbepaald schema: twee gegadigden, een keuze te maken, en trouw aan die keuze als bewijs van DE ULTIEME EN ENIGE liefde. Dit schema leert, vaak zonder dat we het beseffen, dat de waarde van een persoon wordt gemeten aan het feit dat hij of zij "gekozen" wordt, dat verlangen zich afspeelt in een competitiemodus, en dat liefde erin bestaat de knoop door te hakken.

Deze binaire visie sijpelt ook door in de manier waarop we onze seksualiteit denken. Lange tijd bood het dominante referentiekader twee vakjes aan (nog altijd levenddddd godverdomme): hetero of homo, alsof aantrekking alleen in het ene of het andere kon zitten. Maar seksualiteit, romantische liefde, worden vandaag eerder gezien als een spectrum dan als een voor- en achterkant. Biseksualiteit, panseksualiteit, homoseksualiteit, heteroseksualiteit, aseksualiteit, of elke nuance daartussen: elk van deze realiteiten is legitiem, en geen enkele hoeft zich te verantwoorden tegenover een binaire norm.

Hetzelfde geldt voor de manier van liefhebben en intimiteit beleven: monogamie, open relaties, bewust vrijgezellenschap, relatievormen die niet passen in een vooraf bepaalde maatschappelijke definitie. Geen van deze configuraties is standaard "de juiste". Wat telt, is dat het gekozen kader overeenkomt met wat de betrokken personen willen beleven, volledig bewust en met wederzijdse instemming, in plaats van een van buitenaf opgelegd model.

De vraag stellen "wie heeft mij deze twee opties gepresenteerd, en waarom slechts twee?" laat je vaak beseffen dat je kunt nadenken over wat je werkelijk verlangt, in plaats van wat je geacht wordt te verlangen.

Deze gedachte strekt zich vanzelfsprekend uit naar genot en intimiteit. We groeien vaak op met het idee dat er een "goede" manier is om je seksualiteit te beleven en een "slechte", een normaal verlangenniveau en een abnormaal, een aanvaardbare praktijk en een taboe. Ook hier is de realiteit veel rijker dan een lijn met twee uiteinden: elke persoon heeft zijn eigen verhouding tot verlangen, die kan evolueren met de tijd, de partners, de levensfases. Er is geen norm om te bereiken, alleen een luisteren naar jezelf om te cultiveren, zonder oordeel en zonder opgelegde meetlat.

Afrekenen met het heilige Alles of Niets

Hetzelfde geldt voor de manier waarop je een leven beoordeelt: carrière of gezinsleven, ambitie of rust, "geslaagd" of "mislukt" zijn: deze tegenstellingen wekken de indruk dat er slechts twee mogelijke uitkomsten bestaan, terwijl de meeste echte trajecten meer lijken op een persoonlijke, veranderlijke dosering die zich bij elke stap opnieuw uitvindt.

Je kunt op een bepaald moment in je leven een veeleisende carrière willen, en later vertragen. Je kunt een gezin wensen zonder je professionele ambities op te geven, of ervoor kiezen noch het een noch het ander te hebben zonder dat dit een gemis betekent. Je kunt ook je traject volledig omgooien op je veertigste, zonder dat dit een mislukking van het eerste hoofdstuk is.

Wat lijkt op aarzeling of besluiteloosheid is vaak slechts de gezonde weigering om in een vakje te passen dat te smal is voor wie we werkelijk zijn.

Geboden zoals "je moet een gezin gesticht hebben voor je 35ste" of "je moet professioneel geslaagd zijn voor je 30ste" werken op hetzelfde binaire principe: op tijd of buiten de lijntjes.

Ze vergeten dat levenstrajecten noch lineair noch onderling vergelijkbaar zijn, en dat iemands anders tijdschema niet bedoeld is om het jouwe te worden.

(we zijn samen mijn queens <3)

De enige echte vraag om jezelf te stellen 

Wat brengt mij ertoe om in termen van kloof, dualiteit, dichotomie te denken? 

Probeer daarna instinctief een derde optie te bedenken en vertel het ons <3

Je was nooit "onbesloten" door te weigeren partij te kiezen. En zelfs als je dat was, waarom is dat een probleem? 

Vertel ons alles in de comments en tot snel mijn wilde kruiden <3